گروه باستان شناسی دانشگاه رازی، کرمانشاه ، hojjatdarabi@gmail.com
چکیده: (19 مشاهده)
زاگرس مرکزی در پژوهشهای میدانی مربوط به نوسنگیشدن، به واسطه پروژه پیشازتاریخ ایران به سرپرستی رابرت بریدوود، در تاریخ باستانشناسی پیشگام است. بریدوود، گرچه نتایج خود را تنها به صورت بسیار مختصری منتشر نمود، ولی زمینه را برای پژوهشهای بعدی در منطقه فراهم کرد. با این حال، به دلیل تعداد کم فعالیتهای میدانی طی چند دهه گذشته، این منطقه نتوانسته است جایگاه گذشته خود را در مقایسه با دیگر مناطق غرب آسیا بازیابد. شواهدی که تاکنون به صورت جستهوگریخته از زاگرس مرکزی بهدست آمده، نشان میدهد که با شروع دوره هولوسن در نیمه نخست هزاره دهم ق.م. و در پی تغییرات اقلیمی و زیستمحیطی، نخستین گامها به سوی نوسنگیشدن برداشته شد. جوامع انسانی در کنامهای محیطی خاصی مستقر شدند و بهدلیل دسترسی روزافزون به طیف گستردهای از منابع گیاهی و جانوری، شناخت محیطی بیسابقهای از این منابع کسب کردند. اما در هزاره نهم ق.م. برای نخستین بار تغییرات مختلفی را تجربه کردند. آنان به تدریج به سوی یکجانشینی گام برداشتند و از اواسط این هزاره، پرورش برخی از گیاهان و حیوانات را آغاز کردند. هنوز چرایی شروع اهلیسازی در منطقه در هالهای از ابهام است. در این راستا، مدارک یافتشده از چغاگلان جایگاه ویژهای دارند. این محوطه دارای بیشترین توالی استقراری از هزارههای اولیه دوره هولوسن است. پیشتر، شواهد باستانگیاهشناسی نشان دادهاند که ساکنان آن، با تجربهاندوزی طولانیمدت در گذر زمان، به سوی آغاز کشاورزی گام برداشتهاند. کاوشهای جدید در این محوطه نیز منجر به کشف بقایای معماری، مصنوعات سنگی، ادوات سنگی و نیز اشیای گلی، استخوانی و سنگی، در کنار بقایای جانوری و گیاهی شده است. هرچند هنوز کاوشها و مطالعه یافتههای بهدستآمده از آنها ادامه دارد، اما مدارک جدیدی از نخستین تجربیات بلندمدت و اولیه مربوط به معماری و، بهویژه، پخت گچ را نشان دادهاند. توالی بلند استقراری در چغاگلان، زمینه را برای مطالعه درـ زمانیِ تابآوری جوامع انسانی از جنبههای معیشتی، فناوری، سکونتی و محیطی در دوره نوسنگی انتقالی فراهم آورده است.
شمارهی مقاله: 2
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
پیش از تاریخ دریافت: 1403/12/21 | پذیرش: 1404/3/5 | انتشار: 1405/6/30