fa نگاهی به روند نوسنگی شدن در زاگرس مرکزی در پرتو کاوشهای اخیر در چغاگُلان <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:107%"><span style="letter-spacing:-.2pt">زاگرس مرکزی در پژوهش‌های میدانی مربوط به نوسنگی‌شدن، به واسطه پروژه پیش‌ازتاریخ ایران به سرپرستی رابرت بریدوود، در تاریخ باستان‌شناسی پیشگام است. بریدوود، گرچه نتایج خود را تنها به صورت بسیار مختصری منتشر نمود، ولی زمینه را برای پژوهش‌های بعدی در منطقه فراهم کرد. با این حال، به دلیل تعداد کم فعالیت‌های میدانی طی چند دهه گذشته، این منطقه نتوانسته است جایگاه گذشته خود را در مقایسه با دیگر مناطق غرب آسیا بازیابد. شواهدی که تاکنون به صورت جسته‌وگریخته از زاگرس مرکزی به‌دست آمده، نشان می‌دهد که با شروع دوره هولوسن در نیمه نخست هزاره دهم ق.م. و در پی تغییرات اقلیمی و زیست‌محیطی، نخستین گام‌ها به سوی نوسنگی‌شدن برداشته شد. جوامع انسانی در کنام‌های محیطی خاصی مستقر شدند و به‌دلیل دسترسی روزافزون به طیف گسترده‌ای از منابع گیاهی و جانوری، شناخت محیطی بی‌سابقه‌ای از این منابع کسب کردند. اما در هزاره نهم ق.م. برای نخستین بار تغییرات مختلفی را تجربه کردند. آنان به تدریج به سوی یکجانشینی گام برداشتند و از اواسط این هزاره، پرورش برخی از گیاهان و حیوانات را آغاز کردند. هنوز چرایی شروع اهلی‌سازی در منطقه در هاله‌ای از ابهام است. در این راستا، مدارک یافت‌شده از چغاگلان جایگاه ویژه‌ای دارند. این محوطه دارای بیشترین توالی استقراری از هزاره‌های اولیه دوره هولوسن است. پیش‌تر، شواهد باستان‌گیاه‌شناسی نشان داده‌اند که ساکنان آن، با تجربه‌اندوزی طولانی‌مدت در گذر زمان، به سوی آغاز کشاورزی گام برداشته‌اند. کاوش‌های جدید در این محوطه نیز منجر به کشف بقایای معماری، مصنوعات سنگی، ادوات سنگی و نیز اشیای گلی، استخوانی و سنگی، در کنار بقایای جانوری و گیاهی شده است. هرچند هنوز کاوش‌ها و مطالعه یافته‌های به‌دست‌آمده از آن‌ها ادامه دارد، اما مدارک جدیدی از نخستین تجربیات بلندمدت و اولیه مربوط به معماری و، به‌ویژه، پخت گچ را نشان داده‌اند. توالی بلند استقراری در چغاگلان، زمینه را برای مطالعه درـ‌ زمانیِ تاب‌آوری جوامع انسانی از جنبه‌های معیشتی، فناوری، سکونتی و محیطی در دوره نوسنگی انتقالی فراهم آورده است.&nbsp; </span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:107%">Thanks to the pioneering fieldwork of Robert Braidwood, the central Zagros acquired a prominent position in research on the process of Neolithization. Although Braidwood published only brief accounts of his project, his work laid the foundation for subsequent investigations throughout the region. Nevertheless, over the past few decades, the central Zagros has not retained enough scholarly attention in western Asia. Current evidence suggests that, following climatic amelioration and environmental improvement at the onset of the Holocene, local communities began to take initial steps toward Neolithic lifeways. Human occupation became increasingly concentrated within ecological niches, where access to diverse animal and plant resources was abundant. This process facilitated the accumulation of an unprecedented degree of ecological knowledge from the 10th millennium BC onward. During the 9th millennium BC, the region experienced a series of important transformations. A gradual shift toward more sedentary forms of life occurred, accompanied by initial attempts at plant cultivation and animal husbandry. However, the underlying causes of these fundamental developments remain poorly understood at the regional scale. In this context, the evidence from Chogha Golan occupies a particularly significant position. Previous investigations at the site revealed a long and continuous sequence of intensive occupation, representing sustained experimentation with plant exploitation, including early steps toward cultivation and farming during the 10th&ndash;8th millennia BC. The recent excavations have further demonstrated comparable experimentation in the development of early domestic architecture, while also yielding new assemblages of lithics, ground stone tools, and objects made of clay, bone, and stone, as well as faunal and botanical remains. Although excavation and analysis of the recovered materials are still ongoing, these data have the potential to provide important new insights into human resilience and adaptation in subsistence practices, technology, settlement organization, and ecological interactions during the Neolithic transition in the central Zagros.</span></span></span></div> نوسنگی شدن,زاگرس مرکزی,چغاگلان,نوسنگی انتقالی,تاب‌آوری ,Neolithization,Central Zagros,Chogha Golan,Transitional Neolithic,Resilience 35 50 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3988-1&slc_lang=fa&sid=10 Hojjat Darabi حجت دارابی hojjatdarabi@gmail.com Yes Department of Archaeology, Razi University, Kermanshah, Iran گروه باستان شناسی دانشگاه رازی، کرمانشاه