دوره 46، شماره 111 - ( 12-1404 )
جلد 46 شماره 111 صفحات 28-7 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hashemi Moghaddam A, Namdarpour Z, Esfandi S, Rezaei F. (2026). The Study of Contexts of Illegal Excavations of Historical Sites in Mazandaran Province. Athar. 46(111), 7-28. doi:10.61882/Athar.2174.4192.1
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2174-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2174-fa.html
هاشمیمقدم امیر، نامدارپور زری، اسفندی سکینه، رضایی فاطمه.(1404). بررسی زمینههای حفاری غیرمجاز آثار تاریخی در استان مازندران فصلنامه علمی اثر 46 (111) :28-7 10.61882/Athar.2174.4192.1
امیر هاشمیمقدم*1 
، زری نامدارپور2 ، سکینه اسفندی2 ، فاطمه رضایی3
، زری نامدارپور2 ، سکینه اسفندی2 ، فاطمه رضایی3
1- استادیار گروه انسانشناسی، دانشکدۀ میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ، moghaddames@umz.ac.ir
2- دانشجوی کارشناسی ارشد مردمشناسی، گروه مطالعات فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3- دانشجوی کارشناسی ارشد مردمشناسی، گروه مردمشناسی و جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2- دانشجوی کارشناسی ارشد مردمشناسی، گروه مطالعات فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3- دانشجوی کارشناسی ارشد مردمشناسی، گروه مردمشناسی و جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
چکیده: (1318 مشاهده)
در کنار باستانشناسان که با دقت و وسواس فراوان به کاوش در آثار و بناهای تاریخی میپردازند، حفاران غیرمجاز بدون هیچ محدودیت و محابایی با کلنگ و تیشه به جان این آثار و میراث فرهنگی میافتند تا بلکه بر پایه داستآنهایی که شنیده و آرزوهایی که در دل دارند، به گنجی -که از نظر ایشان چیزی جز طلا و جواهر نیست- دست یابند. با توجه به گسترش این پدیده در استان مازندران، در این پژوهش به بررسی دلایل رواج گنجیابی در ایران و بهویژه مازندران میپردازیم. در کنار بررسی این مسئله، پرسش اصلیمان این است که چرا علیرغم باورمندی گسترده به وجود گنج در میان مازندرانیها، تنها شمار اندکی از آنها به حفاری و جستوجوی گنج میپردازند؟ به سخن دیگر، این حفاران دارای چه ویژگیهایی هستند که دیگر افراد متعلق به طبقه اجتماعی و اقتصادی آنها، این ویژگیها را ندارند؟ برای دستیابی به دادهها و اطلاعات لازم، به جز بررسی اسناد و مدارک تاریخی، با ۲۵ نفر از نقاط مختلف مازندران که باور به وجود گنج در این استان دارند و برخی از آنها سابقه حفاری غیرمجاز هم داشتهاند، مصاحبه انجام شد تا به اشباع نظری رسیدیم. این دادهها با نظریه «کجرفتاری» «مرتن» و «پیوند افتراقی» «سادرلند» و «کرسی» تحلیل شد که بر پایه آن، گستردگی باور به وجود گنج و تمایل به گنجیابی در دوران کنونی، اغلب زاییده نبود چشمانداز روشن برای دسترسی به فرصتهای اقتصادی مناسب است که باعث میشود افراد، از طریق رفتارهای نابهنجار همچون گنجیابی، شانس خود را بیآزمایند. در این میان، گروهی که بیشترین ارتباط را با افراد حفار یا صفحات شبکههای اجتماعی که گنجیابی را تبلیغ میکنند، داشته باشند، بیش از سایرین احتمال دارد که به حفاری روی آورند.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
حفاظت و مرمت آثار تاریخی_ فرهنگی
دریافت: 1404/5/26 | پذیرش: 1404/9/8 | انتشار: 1404/12/1
دریافت: 1404/5/26 | پذیرش: 1404/9/8 | انتشار: 1404/12/1
فهرست منابع
1. - آروند، امیر، (۱۳۹۱). «حفاریهای غیرمجاز: جام نقرهای کلماکرۀ لرستان». فصلنامۀ بخارا، 15(۹۱): 95-90.
2. - ابنخلدون، عبدالرحمان، (۱۳۳۷). مقدمه ابنخلدون. ترجمه محمدپروین گنابادی، جلد دوم: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
3. - ایمنا: خبرگزاری شهر (۱۴۰۴)، ایران دارای ۴۳ هزار اثر ثبت ملی و ۲۹ اثر ثبتشده در فهرست یونسکو است، تاریخ دسترسی: ۲۳ آذر ۱۴۰۴، در لینک: https://www.imna.ir/news/930212
4. - تریگر، بروس، (۱۳۹۴). تاریخ تفکر باستانشناختی. ترجمه غلامعلی شاملو، تهران: سمت.
5. - خلیلی، مهدی؛ و رضایی، ایرج، (۱۳۹۸). «شرحی بر اشیاء تاریخی بهدستآمده از حفاریهای غیرمجاز و کشفیات اتفاقی دو سده اخیر (از دورۀ قاجار تا پهلوی دوم) در مازندران، بر پایه اسناد مکتوب و روایتهای عامیانه». مطالعات باستانشناسی پارسه، 3(۱۰): 165-182.
6. - خیام، عمر، (۱۳۱۲). نوروزنامه: رسالهای در منشا و تاریخ و آداب جشن نوروز. به تصحیح مجتبی مینوی، تهران: کتابخانه کاوه.
7. - رابینگتن، ارل؛ و واینبرگ، مارتین، (۱۳۸۲). رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمه رحمتالله صدیق سروستانی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
8. - رضاییراد، مجتبی؛ تجری مؤذنی، زهرا؛ و اسمعیلی، علیاکبر، (1401). «مهمترین مصادیق جرایم علیه میراثفرهنگی و تاریخی در سیاست کیفری ایران ». فصلنامه فقه جزای تطبیقی، 2(5): 649-641.
9. - سایکس، سر پرسی، (۱۳۶۳). سفرنامه سرپرسی سایکس یا ده هزار میل در ایران. ترجمه حسین سعادتنوری، تهران: انتشارات لوحه.
10. - سیدان، شمسالدین، (۱۳۷۹). نهاوند در هزارههای تاریخ. تهران: انتشارات آشتی.
11. - شاکری، ابوالحسن؛ و خدابخشی، حسن، (۱۳۹۰).«بررسی جرم حفاری و کاوش غیرمجاز». پژوهشنامه حقوق کیفری، ۲(۲): ۸۴-۶۳.
12. - شفیعا، سعید، (۱۴۰۲). ارائه بسته تقنینی مجازات اقدامات غیرمجاز مرتبط با تجهیزات کاوش یا اکتشاف میراثفرهنگی (18969). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
13. - غنی کلهلو، کیوان، (۱۳۸۸). جرائم علیه میراثفرهنگی (مطالعه تطبیقی). چاپ اول، تهران: معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه، مرکز کطالعات توسعه قضایی.
14. - فووریه، ژوانس، (۱۳۶۸). سه سال در دربار ایران: خاطرات دکتر فووریه. ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، چاپ سوم، تهران: دنیای کتاب.
15. - ملکشهمیرزادی، صادق، (۱۳۶۵). «اشارهای مختصر بر تحول باستانشناسی در ایران». ماهنامه اثر، (شمارههای ۱۲، ۱۳ و ۱۴): ۱۳۳-۱۶۰.
16. - هاشمیمقدم، امیر؛ خالقی، کبری؛ دیوی، روجا؛ و ساداتی، سهیلا، (1404 الف). «بررسی انسانشناختی زمینههای باورمندی به وجود گنج در مازندران». پژوهشهای جامعهشناسی معاصر، 14(27): 170-147. https://doi.org/10.22084/csr. 2026.32098.2431
17. - هاشمیمقدم، امیر؛ درویشی، نرگس؛ اشرفینیا، سارا؛ و ساورسفلی، حنانه، (۱۴۰۴ ب). «این گنج طلسم دارد: بررسی انسانشناختی دلایل ناکامی گنجیابی در باورهای مردم مازندران». نامۀ انسانشناسی، ۲۲(۴۰): 360-329. https://doi.org/10.61882/jasi.2026.2082662.1607
19. References
20. - Arvand, A., (2012). “Unauthorized excavations: the silver cup of the Kalmakreh of Lorestan”. Bukhara Quarterly, 15 (91): 90-95 (in Persian).
21. - Ibn Khaldun, A. (1958). Mukhaddameh, Gonabadi, M. p. (trns to Persian). Bongah-e Tarjome va Nashr-e Ketab. 2th edition (in Persian).
22. - Imna: News Aggency of City. (2025). “Iran has 43 thousands of recorded national monuments and 29 recorded in Unesco”. Access at December 3 2025: https://www.imna.ir/news/930212 (in Persian).
23. - Trigger, B. (2015). A History of archeological thought. Shamlou, Gh. (trns to Persian). Tehran: Samt (in Persian).
24. - Khalili, M., Rezaei, I., (2019). “A description of historical objects obtained from unauthorized excavations and accidental discoveries of the last two centuries (from the Qajar period to the second Pahlavi) in Mazandaran, based on written documents and folk tales”. Archaeological Studies of Parseh, 10(3): 182-165. http://dx.doi.org/10.30699/PJAS.3.10.165 (in Persian).
25. - Khayyam, O. (1933). Nowruz-Nameh: A paper on origin and history and customs of Nowruz celebration, Minovi, M. (ed). Tehran: Ketabkhaneh Kaveh (in Persian).
26. - Rubington, E. and Weinberg, M. (2003). The study of social problems: Seven perspectives, Sedigh Sarvestani, R. (trns). Tehran: University of Tehran Press (in Persian).
27. - Sykes, P. (1984). The travelogue of Sir. Percy Sykes or 10 thousands miles in Iran. Sa’adat Nouri, H. (trns). Tehran: Lowheh (in Persian).
28. - Seydan, Sh. (2000). Nahavand in the Millennia of history. Tehran: Ashti (in Persian)
29. - Shakeri, A. & Khodabakhshi, H., (2011). “Investigating the crime of unauthorized excavation and excavation”. Criminal Law Research Journal, 2(2): 84-63. https://jol.guilan.ac.ir/article_601.html (in Persian).
30. - Shafia, S., (2023). Presenting a legislative package for punishing unauthorized actions related to equipment for excavation or exploration of cultural heritage (18969). Tehran, Iran: Research Center of the Islamic Consultative Assembly. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.29809525.1402.1402.3.17.5 (in Persian).
31. - Ghani Kalehloo, K., (2009). Crimes against cultural heritage (comparative study). Tehran: Legal and Judicial Development Department of the Judiciary, Center for Judicial Development Studies. (in Persian).
32. - Feuvrier, J. (1989). Three Years in Iranian Court: The Memories of Dr. Feuvrier. Eghabl Ashtiyani, A. (trns). Tehran: Donyaye Ketab. 3rd edition (in Persian).
33. - Malek Shahmirzadi, S. (1986). “A Brief Outline of the Evolution of Archaeology in Iran”. Monthly Athar. 12,13 and 14: 133-160 (in Persian).
34. - Hashemi Moghadam, A., Darvishi, N., Ashrafinia, S., Savarsofla, H., (2025). “This treasure has a spell: An anthropological study of the reasons for the failure of treasure hunters in the beliefs of the people of Mazandaran”. Iranian Journal of Anthropology, 40(1): 329-360. https://doi.org/10.61882/jasi.2026.2082662.1607 (in Persian).
35. - Hashemi Moghaddam, A., Khaleghi, K., Divi, R. & Sadati, S., (2026). “An Anthropological Study of the Contexts for Belief in the Existence of Treasure in Mazandaran”. Two Quarterly Journal of Contemporary Sociological Research, 14(27): 147-170. https://doi.org/10.22084/csr.2026.32098.2431 (in Persian)
36. - Çelik, O., (2020). Life Underground: Hunting for Armenian Treasure in a Post-Genocide Landscape. Thesis of doctora, Anthropology department, Johns Hopkins University.
37. - Dillinger, J., (2012). Magical Treasure Hunting in Europe and North America. Palgrave Macmillan, London.
38. - Foster, G., (1964). “Treasure Tales, and the Image of the Static Economy in a Mexican Peasant Community”. The Journal of American Folklore, 77: 39-44.
39. - Foster, G., (1971). “Peasant Society and the Image of Limited Good”. In: Cohen, Y. A. Man in Adaptation: The Institutional Framework, New York: Routledge: 298-311.
40. - Merton, R. K. (1938). Social Structure and Anomie. Source: American Sociological Review,Vol. 3, No. 5 (Oct., 1938), pp. 672-682.
41. - Plato (1934). The Laws of Plato, Translated to English by Alfred Edward Taylor. London: Dent and Sons ltd.
42. - Sutherland, E. and Cressey, PD. R. (1978). Criminology, PhiladelPhia: Lippincott Company. 10th edition.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |