از کهنترین دوران، دسترسی به آب و تأمین امنیت آن در اطراف استحکامات و قلعههای ایران، به ایجاد زیرساختهای آبی سطحی و زیرزمینی منجر شده است. بسته به دورۀ تاریخی و حکومتها، از دورۀ ماد-اورارتو تا ساسانی، روشهای ایجاد زیرساختهای آبی تحول یافته است. بااینحال، دغدغۀ تأمین امنیت منابع آبِ مورد استفاده برای مردم و دامهایی که در قلعهها پناه گرفته بودند، همواره پاسخی پایدار به شرایط ناامن و دوران بیثباتی بهشمار میآمد. در غرب ایران، این تلاشها عمدتاً به شکل ساخت تونلهایی به منظور دسترسی به چشمهها و رودخانههای اطراف این استحکامات صورت میگرفت. در حالیکه در شرق و مرکز ایران که مناطقی با اقلیم خشک و نیمه خشک هستند، این نیاز با حفر چاه برطرف میشد. اما اگر سکونتگاهها در زمینهای مرتفع قرار داشتند و از منابع آب زیرزمینی دور بودند، برای پرهیز از دشواریهای حفر چاههای بسیار عمیق، آبانبارها و چاههایی در خارج از محوطه، در ارتفاعات پایینتر و در دامنهها ساخته میشد و برای دسترسی به آنها راهروهایی ایجاد میگردید. با بررسی و تحلیل موقعیت این زیرساختها میتوان دو دورۀ اصلی را برای آنها در نظر گرفت که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند: دورۀ ماد-اورارتویی و دورۀ ساسانی.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
دوران تاریخی دریافت: 1403/9/5 | پذیرش: 1403/11/17 | انتشار: 1404/12/3