other سنگِ سیاه؛ کاخی که دیگر نیست: کاوش در کاخ هخامنشیِ «سنگ سیاه»؛ دشتستان ـ بوشهر <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">شاهنشاهی هخامنشی (559تا330پ.م) با روی کار آمدن کوروش بزرگ بنیاد‌گذاری شد. کاخ‌های او در پاسارگاد از شهرت جهانی برخوردارند. در سال 1350، هنگام لوله‌‌کشی برای بردن آب رودخانۀ دالکی به بوشهر، چند پایه‌‌ستون سنگی در میان نخلستان‌‌های شمال برازجان پیدا شد؛ پس‌ازاین رویدادِ اتفاقی و پیدایی این پایه‌‌ستون‌‌ها، مرکز باستان‌‌شناسی آن هنگام به کاوشی نجات‌‌بخش پرداخت و علی‌‌اکبر کارگر سرفراز را به منطقه گسیل داشت. وی نزدیک سه هفته در چرخاب/چرخ‌آب، همان‌جایی که این نشانه‌ها به‌دست‌آمده بودند به کاوش پرداخت که نگارنده نیز یکی از همکاران این گروه بود. این بنا (کاخ) را علی‌اکبر سرفراز یک کاخ نیمه ساخته و ناتمام از زمان کوروش می‌داند و به‌یاری دیوید استروناخ گاه‌‌نگاری آن را به 529 پ.م. نسبت داد. هنگامی‌‌که گروه کاوشگران کاخ چرخاب سرگرم کاوش بودند، بومی‌‌های منطقه خبر از وجود ویرانه‌‌های یک کاخ دیگر، در آن‌‌سوی دالکی، نزدیک روستای جتوط دادند؛ این ویرانه‌ها در آن‌‌سوی دالکی کاخ‌ &laquo;سنگ سیاه&raquo; نامیده می شد. با ادامۀ کاوش‌ها در چرخاب این موضوع روشن گردید که چرخاب نه کاخ بزرگی است، نه محوطه‌‌ای گسترده، تنها منزلگاهی است چون جِن‌‌جان که از سر تا بن آن در یورش سربازان مقدونیه، زیرورو، غارت، روبیده و ویران‌شده و سیلاب‌‌های موسمی دشتستان همین ویرانه‌‌های از زیردست برجای‌ماندۀ سربازان اسکندر را نیز در هم کوبیده است. از سوی دیگر، دستاورد کاوش کاخ سنگ ‌سیاه چنین است: یک تالار میانی، چهار ایوان در چهارسوی این تالار و چهار درگاه که تالار را به ایوان‌‌ها پیوند می‌‌دهد. ازاین‌رو، در نخستین نگرش، کاخ سنگ سیاه با کاخ بار عام کوروش در پاسارگاد برابر است و در ویژگی‌‌های ساختاری این دو سازۀ هخامنشی کمترین دوگانگی یا ناهماهنگی دیده نمی‌‌شود. هرچند همۀ بخش‌‌های کاخ سنگِ سیاه کاوش نشده و نزدیک نه‌دهم آن‌‌ همچنان دست‌‌نخورده در زیر خاک برجای‌مانده است، می‌‌توان به برابری و گاه‌نگاری آن پرداخت. به‌‌درستی آگاهیم که یکی از ویژگی‌‌های سازه‌‌های هخامنشی قرینه‌‌سازی در رازی‌گری آن است. با نگرش به این ویژگی، می‌‌توان بخش کاوش نشده را نیز روی نقشه کشید و بی کمترین تردید مُهر درستی بر آن گذاشت. در این نوشتار به چگونگی کشف و نتایج کاوش کاخ هخامنشی &laquo;سنگ سیاه&raquo; می‌پردازیم.</span><br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">known. In 1971, while constructing water transport pipelines from the Dālakī River to the city of Bushehr, several column bases were unearthed amidst the date palm orchards located north of Borazjan. Subsequent to the accidental discovery of the column bases, the Iranian Center for Archaeological Research (ICAR) conducted archaeological salvage excavations at the site under the direction of Ali-Akbar Kārgar Sarfarāz. For almost three weeks, he and the present author, as a team member, investigated Charkhāb where the column bases were discovered. According to Sarfarāz, this monument is an uncompleted palace dating back to the time of Cyrus. Through the assistance of David Stronach, he dated the palace to 529 BC. While excavations at the Charkhāb palace were in progress, the expedition was informed by the locals of the palaces of Sang-i Sīāh and Bardak Sīāh located on the other side of the Dālakī River, close to the village of Jatūt. Excavations at Charkhāb revealed that this site is neither a large palace nor a vast settlement. It is merely an abode like Jenjān that was completely plundered and devastated by the troops of Alexander. Also, the seasonal floods destroyed the remaining parts of the very same ruins which once survived from Alexander&#39;s troops. Findings from the excavations in the Sang-i Sīāh palace are as follows: a central hall, four porticos surrounded four sides of the hall and four doors that connect the hall to the porticos. At the first glance, the Sang-i Sīāh palace resembles Cyrus&rsquo; Audience Palace in Pasargadae. The structural features of these two Achaemenid constructions are identical. Although the entire palace has not been yet excavated and nine tenth of the building left untouched beneath the ground, one can work on its dating and resemblance. We rightfully know that one of the characteristic features of the Achaemenid buildings is that they are symmetric in design. This fact allows us to reconstruct the unearthed part of the building with high degree of certainty. This paper attempts to explain how this palace was discovered and examines the results of archaeological excavations at the Achaemenid palace in Sang-i Sīāh.&nbsp;<br> <br> &nbsp;</div> هخامنشی,کاخ, پاسارگاد, سنگِ سیاه, بردک ‌سیاه, برازجان, تَموکن Achaemenid, Palace, Pasargadae, Sang-i Sīāh, Bardak Sīāh, Borazjan, Temuken  89 104 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A--2319-60&slc_lang=other&sid=10 Ismail Yaghmaie اسماعیل یغمایی Yes Cultural Heritage Organization کارشناس سازمان میراث فرهنگی