en معماری و فضاهای جنسیتی‌شده در برخی از محوطه‌های پیش از تاریخی جنوب غربی آسیا <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%">ظهور سکونتگاه‌های دائمی در دوران نوسنگی به‌طور چشمگیری روابط اجتماعی و فعالیت‌های روزمره ساکنان اولیه را تغییر داد. بقایای معماری به عنوان مدارک مهمی از ارزش‌ها، هنجارها و نقش‌های جنسیتی در فضاهای خانگی جوامع گذشته عمل می‌کنند. این مطالعه رویکردی تحلیلی-توصیفی دارد و به بررسی رابطه بین فضا و جنسیت در سایت‌های نوسنگی ایران، شام و قبرس می‌پردازد و نقش زنان و مردان در ساخت و ساز معماری را برجسته کرده و تغییرات ایدئولوژیک جنسیتی معاصر را نقد می‌کند. داده‌ها از طریق مرور گسترده ادبیات و داده‌های میدانی از سایت‌های منتخب که برای دسترسی، تنوع فرهنگی و جغرافیایی و وجود داده‌های فضایی و معماری انتخاب شده‌اند، گردآوری شده‌اند. تمرکز تحلیلی بر تعاملات جنسیتی و تقسیم کار در فضاهای مسکونی است و با استفاده از روش‌های مقایسه‌ای، نقش‌های اجتماعی در فرایندهای معماری را دقیق‌تر بازسازی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که فضاهای خانگی دارای کارکردهای چندگانه مرتبط با جنسیت بوده و دیدگاه‌های سنتی که این فضاها را صرفاً حوزه زنان می‌دانند را به چالش می‌کشد. نتایج تأکید بر تقسیم کار منعطف و جمعی دارد که در آن هر دو جنس فعالانه در ساخت و سازماندهی فضاهای اجتماعی مشارکت داشته‌اند. این دیدگاه به درک بهتر پیچیدگی‌های اجتماعی و دینامیک‌های فضایی نوسنگی کمک کرده و نقش‌های جنسیتی را به عنوان متغیر و یکپارچه در زمینه‌های مختلف ترسیم می‌کند. </span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%">The emergence of permanent settlements during the Neolithic period profoundly transformed social relationships and daily activities among early inhabitants. Architectural remains serve as critical evidence of past societies&rsquo; values, norms, and gender roles within domestic spaces. This study adopts an analytical-descriptive approach to explore space-gender relationships across Neolithic sites in Iran, the Levant, and Cyprus, emphasizing the roles of women and men in architectural construction and critically engaging with evolving gender ideologies. Data were gathered through an extensive literature review and field data from selected sites chosen for their accessibility, cultural, and geographic diversity, and availability of spatial and architectural information. Analytical focus centered on gender interactions and labor divisions within residential contexts, utilizing comparative methodologies to reconstruct social roles in architectural processes more accurately. Findings reveal that domestic spaces served multiple gendered functions, challenging traditional views that attribute household domains solely to women. The results underscore a flexible and collective division of labor where both genders actively engaged in constructing and organizing social spaces. Such insights broaden understanding of Neolithic social complexity and spatial dynamics, suggesting gendered roles were contextually variable and integrated. </span></span></span></div> معماری, جنسیت, زن, پیش‌ازتاریخ, باستان‌شناسی Architecture, Gender, Woman, Prehistory, Archaeology 0 0 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3946-4&slc_lang=en&sid=10 samaneh nazif سمانه نظیف nazifsamaneh@yahoo.com Yes Tehran, Tarbiat Modares University, Faculty of Humanities, Department of Archaeology تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، گروه باستان شناسی