fa بررسی و مطالعۀ ساختارهای معماری مکشوفه از زلف‌آباد فراهان <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:Tahoma;"><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt">منطقهٔ فراهان در حدفاصل غرب و مرکز فلات مرکزی قرار گرفته و در طول تاریخ، به‌خصوص دورهٔ اسلامی، از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است. محوطهٔ زلف‌آباد با بیش از صد هکتار وسعت، یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین محوطه‌های دورهٔ اسلامی این منطقه است. در کاوش‌های باستان‌شناسی سال ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ در این محوطهٔ باستانی، آثار و بقایای معماری شامل بخش مسکونی، حمام و میدان‌گاهی به‌دست آمد. ساختارها و فضاهای معماری، سفال و سایر داده‌های حاصل از این کاوش می‌تواند مبنایی برای شناخت بیشتر دورهٔ اسلامی این منطقه و سایر مناطق کشور باشد. هدف اصلی از ارائهٔ این مقاله، معرفی و بررسی ویژگی‌های ساختارهای مکشوفه به‌عنوان نمونه‌ای نویافته، تاریخ‌گذاری دقیق آن‌ها براساس مواد فرهنگی به‌دست‌آمده از فضاها و تطبیق با آن اطلاعات متون تاریخی است. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی در دو مرحلهٔ میدانی و کتابخانه‌ای به انجام رسیده است. مرحلهٔ اول شامل کاوش میدانی و مشخص‌کردن آثار و بقایای معماری به‌جامانده و مرحلهٔ دوم شامل انجام مطالعات کتابخانه‌ای است. پرسش‌های قابل طرح در این پژوهش عبارتند از: معماری مکشوفه از کاوش‌های زلف‌آباد از لحاظ ساختار به چه شکل بوده است؟ در ساخت و شکل‌گیری این ساختارها چه عواملی مؤثر بوده است؟ ساختارهای به‌دست‌آمده از کاوش‌ها می‌تواند بخشی از شهر معروف دلف‌آباد باشد؟ این ساختارها مربوط به چه دوره‌ای هستند؟ و مصالح عمدهٔ به‌کاررفته در سازه‌های معماری چیست؟ نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ساختارهای مکشوفه از کاوش‌های این محوطه مربوط به واحدهای مسکونی، حمام و میدان هستند که در ساخت و شکل‌گیری این ساختارها، عوامل متعددی همچون اقتصادی، مذهبی، فرهنگی و به‌ویژه دسترسی آسان به منابع آب مؤثر بوده است. ساختارهای مکشوفه از زلف‌آباد مربوط به بافت روستایی بزرگ است و حداقل در کاوش‌های انجام‌شده در دو فصل، هیچ شواهدی از شهر معروف به ابودلف به‌دست نیامد. بر اساس مواد فرهنگی یافت‌شده از کاوش‌های باستان‌شناسی همچون سفال و سکه، این محوطه از دورهٔ سلجوقی تا پایان دورهٔ صفوی دارای سکونت بوده که اوج گسترش و ترقی آن متعلق به دورهٔ ایلخانی است. ساختارهای معماری محوطهٔ زلف‌آباد براساس شرایط محیطی و اقلیمی منطقه و با استفاده از مصالح بومی ساخته شده‌اند.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;">The Farahan region, located between the western and central parts of the Central Iranian Plateau, has held significant historical importance, particularly during the Islamic period. The Zolfabad site, covering more than 100 hectares, is one of the largest and most important Islamic-period archaeological sites in this region. Excavations conducted in 2009 and 2010 uncovered architectural remains including residential units, a bathhouse, and a public square. This study aims to introduce and analyze the characteristics of these newly discovered structures, date them accurately based on the associated cultural materials, and compare the findings with historical references to the site. Employing a descriptive-analytical approach, the research was carried out in two phases: fieldwork and a review of historical sources. The key research questions address the structural features of the excavated architecture, the factors influencing their formation, the possible identification of the site with the historical city of Dalafabad, the chronological framework of the remains, and the primary construction materials used. The findings indicate that the structures-comprising residential buildings, a bathhouse, and a square-were influenced by various factors, including economic, religious, and cultural considerations, particularly the accessibility of water resources. The evidence suggests that Zolfabad represents a large rural settlement, and no indication of its association with the city known as Abu Dalaf was found during the two excavation seasons. Based on cultural materials, the site was inhabited from the Seljuk period through the end of the Safavid period, reaching its peak development during the Ilkhanid era.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"></div> زلف‌آباد,معماری,مسکونی,حمام,میدان‌گاهی, دوران اسلامی ‌ Zolfabad,Architecture,Residential,Bathhouse,Public square,Islamic period 75 100 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2336-5&slc_lang=fa&sid=10 Mohammadreza nemati محمدرضا نعمتی mohamadreza1973@gmail.com Yes Associate Professor, Iranian Center for Archaeological Research (ICAR) دانشیار پژوهشکده باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Esaiel Sharahi اسماعیل شراهی sharahi.esmaiel@yahoo.com No General Directorate of Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts of Markazi Province اداره کل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع دستی استان مرکزی