fa چشم انداز باستان‌شناسی منطقۀ قاینات و زیرکوه استان خراسان جنوبی، با تکیه بر یافته‌های بررسی‌های باستان‌شناسی سال‌های 1394 و 1395 <div style="text-align: justify;">خراسان جنوبی به‌عنوان بخش بزرگی از منطقۀ قهستان در شرق کشور با همۀ سابقۀ درخشان تاریخی خود آنچنان که باید از لحاظ باستان‌شناسی شناخته و معرفی نشده است. با این حال بارها نام این منطقه در متون تاریخی سده‌های نخستین تا متأخر دوران اسلامی دیده می‌شود. بررسی‌های باستان‌شناسی یک دهۀ اخیر که به‌منظور تدوین نقشۀ باستان‌شناسی استان خراسان جنوبی و تعیین توالی و دوره‌های استقراری محوطه‌های منطقه انجام شده است، تا حدی توانسته زوایای تاریک باستان‌شناسی منطقه را با استناد به یافته‌های باستان‌شناسی روشن سازد. منطقۀ قاینات را شاید بتوان به‌عنوان مهمترین بخش از قهستان در متون تاریخی معرفی کرد؛ داده‌های باستان‌شناسی حاصل از بررسی نیز به اهمیت این منطقه صحه می‌گذارند. بخش‌های شهرستان قاینات در دهۀ اخیر طی سه فصل مورد بررسی قرار گرفت. این مقاله نتایج حاصل از دو بخش مرکزی و سِده شهرستان قاینات، علاوه بر دهستان زیرکوه را ارائه می‌دهد که در زمستان سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ انجام گرفته‌اند. بررسی‌های انجام شده با استفاده از نقشه‌های شبکه‌بندی‌شده و نمونه‌برداری تصادفی طبقه‌بندی‌شده صورت پذیرفته است. نتایج حاصل بیانگر وجود دوره‌های استقراری از دوران سنگ تا اسلامی متأخر است که در نقاط مختلف جغرافیایی منطقۀ قاینات با توجه به الگوهای مشخص و تقریباً مشابهی شکل گرفته‌اند. آثار شناسایی‌شده شامل معماری (قلعه، مسجد، آرامگاه، آب انبار، سازه‌های انتقال آب و خانه‌های تاریخی)، محوطه‌های باستانی از دوران سنگ تا اواخر دوران اسلامی، گورستان، غار و سنگ‌نگاره است. یافته‌های منقول عمدتاً به بقایای سفالی و ظروف سنگی و بعضاً اشیای فلزی طبقه‌بندی می‌شوند که یکی از مهمترین مدارک برای تاریخ‌گذاری محوطه‌ها بودند. این یافته‌ها گواه مستدلی بر رونق این ناحیه در دوره‌های مختلف به‌شمار می‌روند.</div> South Khorasan, as a core part of the historical region known as Quhistān in the east of Iran, has not archeologically been fully recognized and introduced; however, Early to Late Islamic texts repeatedly mention and describe it. The archaeological survey conducted during the last decade have partly compensated the lack of archaeological information on this region. The main goals of these projects were mapping the archaeological sites and monuments, identifying ancient sites and settlements, dating cultural materials, and finally, establishing the cultural sequence of the region. Based on historical texts, the Qāyināt region was probably the most significant area of Quhistān. In the last decade, the Qāyināt region has been surveyed in three phases, based on the political boundaries of the region. This paper presents the findings from the central and Sidih areas of Qāyināt, as well as the Zīrkūh district, which were investigated in the winter of 2015 and 2016. The surveys adopted a stratified random sampling approach with grid-based maps. The results attest to settlements from the Stone Age to the Late Islamic period, distributed across different geographical areas with the same patterns in Qāyināt and Zīrkūh regions. The sites included architectural constructions (castle, ancient mosque, mausoleum, water structure, reservoir, historical building etc.), archaeological sites (from the Stone Age to the Late Islamic period), cemeteries, caves, and petroglyphs. The artefacts found at these sites mainly consist of ceramics, stone tools, and metal objects, which serve as important chronological markers for dating these sites. These findings provide valuable evidence of the region&rsquo;s prosperity during various historical periods. بررسی باستان‌شناسی,قهستان,قاین,سده,زیرکوه. Archaeological Survey,Quhistān,Qāyin,Sidih,Zīrkūh 71 92 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2837-4&slc_lang=fa&sid=10 Mostanser gholinezhad مستنصر قلی نژاد mostanser@outlook.com Yes Student دانشجو