Archaelogy

fa بین کوهستان و کویر: شواهد ایزوتوپی از نظام معیشت مخروط‌افکنه در تپه چلو، یک مرکز شهری اولیه در شمال‌شرق ایران Between the mountains and the desert: isotopic evidence of alluvial fan subsistence at Tepe Chalow; an early urban center in NE Iran <div style="text-align: justify;">فرایند شهرنشینی در جنوب آسیای مرکزی، به‌ویژه تغییر الگوهای کاربری زمین در طول هزاره‌های چهارم و سوم قبل‌ازمیلاد، در ارتباط با افزایش پیچیدگی اجتماعی، هنوز به‌خوبی درک نشده است. برای پر کردن این خلاء اطلاعاتی، ما مقادیر ایزوتوپ 13 کربن (δ13C) و 15 نیتروژن (δ15N) در کلاژن استخراج‌شده از استخوان‌های انسان و حیوان کاوش‌شده در تپه چلو در دشت جاجرم واقع در شمال‌شرق ایران را بررسی کرده‌ایم. نتایج آنالیز نمونه‌های انسانی نشان‌دهندۀ دو مرحله سکونت در این مکان باستانی است: دورۀ مس‌وسنگ پایانی و عصر مفرغ قدیم (مرحلۀ آغاز شهرنشینی، حدود 2400-3400 ق‌م) و دورۀ رواج فرهنگ بلخی‌مروی (BMAC)/تمدن خراسان بزرگ (مرحلۀ شهرنشینی، حدود 1700-2300 ق‌م). نمونۀ استخوان جانوری فقط از دورۀ رواج فرهنگ بلخی‌مروی وجود داشت. کلاژن استخوان با استفاده از دستورالعمل اصلاح‌شدۀ لانگین استخراج شد و مقادیر ایزوتوپی با اسپکتروسکوپ جرمی نسبت ایزوتوپی استاندارد به‌دست آمد. در اکثر نمونه‌های انسانی و جانوری، مقدار متوسط δ15N بسیار بالا است که احتمالاً حاصل ترکیبی از خشکی اقلیم و کثرت استفاده از کود دامی در سطح نسبتاً کوچکی از زمین‌های کشاورزی آبی است. همچنین، تغییر مقدار δ13C بین مرحلۀ آغازشهرنشینی و مرحلۀ شهرنشینی ممکن است به گذار از دامپروری کوچک‌مقیاس خانگی به بهره‌برداری گسترده‌تر از مراتع شور اطراف تپه چلو مربوط باشد. داده‌های ایزوتوپی حاکی از الگوی تغییر منطقه‌ای از کشاورزی خُردمقیاس (مس‌وسنگ پایانی) از طریق الگوهای مختلف کشاورزی-دامداری در عصر مفرغ، به کوچ‌نشینی یا رمه‌گردانی در عصر آهن است.</div> <div style="text-align: justify;">The process of urbanization in southern Central Asia, especially changes in land use patterns associated with an increase in social complexities during the 4th and 3rd millennia BC, is still poorly known. To rectify this gap, we studied δ13C and δ15N in collagen extracted from human and animal bones excavated at Tepe Chalow in Jajarm Plain, NE Iran. Samples taken from human skeletons represent two phases of occupation at the site: Late Chalcolithic and Early Bronze Age (proto-urban, LC/EBA, c. 3400-2400 BC) and BMAC (urban, c. 2300-1700 BC). Animal bone samples were available only for the BMAC period. Bone collagen was extracted using a modified Longin protocol and isotopic values were obtained using a standard isotopic ratio mass spectrometer. In most human and animal samples average δ15N values are very high. That is likely to be the result of combined aridity and intensive manuring in relatively small areas of land suitable for irrigation agriculture. Besides, shift in δ13C between proto-urban and urban phases may be related to the transition from household animal husbandry to wider exploitation of saline steppes around the site as pastures. Isotopic data supports the model of a regional shift from small-scale farming in the Late Chalcolithic and various modes of agropastoralism in the Bronze Age to nomadic or transhumant pastoralism in the Iron Age.</div> باستان‌شناسی زیستی,ایزوتوپ‌های کربن,ایزوتوپ‌های نیتروژن,عصر مفرغ,فرهنگ بلخی‌مروی Bioarchaeology,Carbon isotopes,Nitrogen isotopes,Boronze Age, BMAC 31 44 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3178-2&slc_lang=fa&sid=10 Arkadiusz Sołtysiak آرکادیوش سولتیسیاک a.soltysiak@uw.edu.pl No Department of Bioarchaeology, Institute of Archaeology University of Warsaw, Poland گروه باستان شناسی زیستی، دانشکده باستان شناسی دانشگاه ورشو، لهستان Rafał A. Fetner رافال فتنر rafetner@uw.edu.pl No Department of Bioarchaeology, Institute of ArchaeologyUniversity of Warsaw, Poland گروه باستان شناسی زیستی، دانشکده باستان شناسی دانشگاه ورشو، لهستان Ali Akbar Vahdati علی اکبر وحدتی vahdatiali@yahoo.co.uk Yes Researcher, Cultural Heritage, Tourism, and Handicrafts, North Khorasan Province اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خراسان شمالی، بجنورد Raffaele Biscione رافائله بیشونه r.biscione@yahoo.com No Institute for Technologies Applied to Cultural Heritage, Consiglio Nazionale delle Ricerche, Rome, Italy مؤسسۀ فناوری های کاربردی در میراث فرهنگی، شورای تحقیقات ملی ایتالیا، رم.