other نقش عوامل جغرافیایی در الگوی پراکندگی محوطه‌های اشکانی در حوضۀ رودخانۀ چهل چای مینودشت <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">حوضۀ رودخانۀ چهل‌چای مینودشت، در حاشیۀ شرقی دشت گرگان، بر اساس منابع مکتوب تاریخی و داده‌های باستان‌شناختی، یکی از مناطق استراتژیک در دوران تاریخی، به‌ویژه دورۀ اشکانی، بوده است . در بررسی‌های روشمند باستان‌شناختی که با هدف شناسایی الگوی پراکندگی استقرارگاه های اشکانی در منطقه انجام گرفت، 110 محوطه شناسایی شد که از آن میان، 80 مورد به دورۀ اشکانی مربوط است. یکی از رویکردهای نوین در باستان‌شناسی جدید، باستان‌شناسی منظر است که به بررسی رابطۀ بین محیط زیست و استقرارگاه ها می‌پردازد. در این مقاله نیز تلاش شده با استفاده از داده‌های حاصل از بررسی های باستان‌شناختی و با به‌کارگیری مؤلفه‌های باستان‌شناسی منظر، متغیّرهای زیست‌محیطی مؤثر در پراکندگی محوطه‌ها شناسایی و الگوهای استقراری منطقه در دورۀ اشکانی بازسازی شود. در این راستا، با استفاده از نرم‌افزار GIS و بر اساس روش تحلیل خوشه‌ای، اطلاعات باستان‌شناختی مینودشت در بافت زیست محیطی قرار گرفت و خروجی نقشه‌ها نشان داد که رودخانۀ چهل چای، ارتفاع و راه‌های ارتباطی، از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر الگوی پراکندگی محوطه‌هاست. استقرارگاه ها در بخش درّه‌های میانکوهی به‌صورت خطّی و در امتداد رودخانه بوده که اغلب چون زیستگاه‌های موقت مورداستفاده قرار می گرفتند. در قسمت دشت، محوطه‌ها با توجه به وسعت زیاد، ارتفاع تپه و فاصله کم استقرارگاه ها نسبت به یکدیگر سکونتگاه‌های دائمی بوده و همگی گرداگرد شهر بزرگ دشت حلقه ایجاد شده بودند.</span><br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">The &nbsp;Chehel-Chay River Basin, Minoudast, located to the east of Gorgan Plain, was according to historical sources and archaeological data, a strategic thoroughway during the historical, especially the Parthian period. Systematic archaeological surveys aimed at discerning the distribution pattern of the Parthian period, lead to the discovery of 110 sites, of which 80 date to the Parthian period. Using a landscape archaeology approach we explored the relationship between the environmental conditions and site distribution, especially the role environmental patterns played in site locations. Accordingly we used GIS softwares to carry out cluster analyses on the sites. The outcome suggested that the river, its surrounding heights and the communication routes were among the important factors in site distribution. Within the long intermountain valleys site distribution shows a lines pattern along the rivers whereas in the plains sites, are distributed with short distance between them clustered around a single large town. &nbsp;<br> &nbsp;</div> باستان‌شناسی منظر, بررسی باستان‌شناختی, مدل خوشه‌ای, مینودشت, دورۀ اشکانی  Landscape archaeology, archaeological survey, Minoudasht, Parthian period.  61 70 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A--2319-55&slc_lang=other&sid=10 Reza Mehrafarin رضا مهر آفرین Yes دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه مازندران Elham Vosouq-Babayi الهام وثوق بابایی No دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دوران تاریخی، دانشگاه مازندران