fa باستان‌شناسی منطقه لارستان در جنوب فارس <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:IRMitra">منطقه بزرگ لارستان در جنوب استان فارس و شمال خلیج فارس، متشکل از 9 شهرستان، یکی از سرزمین‌های کهن فلات ایران بوده است. لارستان در طول تاریخ، هویت خاص منطقه‌ای از منظر فرهنگی داشت و براساس منابع مکتوب، از دوره اشکانی دارای حاکمیت نیمه مستقل بود که توسط امرای محلی معروف به &laquo;میلادیان&raquo; تا دوران ساسانی، قرون اولیه و میانی اسلامی اداره می‌شد. برای چنین تاریخ غنی و متمادی، انتظار وجود آثار و شواهد فراوان می‌رود که در سراسر این سرزمین پراکنده هستند. چنانکه با آغاز پژوهش‌های باستان‌شناسی از حدود یک قرن پیش در این منطقه، محوطه‌ها و آثار مختلفی از دوران پیش‌ازتاریخ، تاریخی و اسلامی شناسایی شده‌اند. این پژوهش‌ها شامل 21 برنامه بررسی، 3 برنامه کاوش/خواناسازی و 10 برنامه گمانه‌زنی باستان‌شناسی هستند که در این تحقیق کوشش شده غالب این برنامه‌ها، بررسی و ارزیابی شوند. مطالعات صورت‌گرفته نشان می‌دهند که پهنه فرهنگی لارستان کهن از دوره پارینه‌سنگی میانی از حدود 250 هزار سال پیش، شاهد حضور جوامع انسانی بوده است که تداوم آن به صورت دست‌افزارهای سنگی در دوره پارینه‌سنگی جدید و فراپارینه‌سنگی دیده می‌شود. شواهد اندکی از مرحله آغازنوسنگی در ارتفاعات گاوبست یافت شده، اما هنوز آثاری از نوسنگی و آغاز روستانشینی در این منطقه به‌دست نیامده است. در دوره مس‌وسنگ، همزمان با مراحل باکون و لپویی در هزاره‌های پنجم و چهارم پیش‌ازمیلاد، جمعیت منطقه رو به ازدیاد نهاد و در بسیاری از دشت‌های میان‌کوهی، روستاهای کوچک شکل ‌گرفتند. از مرحله بانش و کفتری، همزمان با دوره آغازایلامی و ایلامی نیز آثار به نسبت اندکی شناسایی شده که این محدود بودن محوطه‌ها در دوره هخامنشی ادامه یافته است. در دوره فراهخامنشی و اشکانی الگوی استقراری منطقه لارستان تغییر می‌یابد و تعداد استقرارها نیز رو به فزونی می‌نهد. پس از این، در دوره ساسانی با انفجار جمعیت و افزایش ساخت قلعه‌ها و شهرها مانند کاریان مواجه هستیم که تداوم رشد این استقرارها و آثار در دوران اسلامی، حاکی از اهمیت فزاینده این منطقه به‌واسطه موقعیت راهبردی، مسیرهای ارتباطی و روابط بازرگانی دریایی بوده است. به‌رغم بررسی‌های باستان‌شناسی گوناگون در شهرستان‌های مختلف این منطقه، ضروری است برای شناخت ماهیت و هویت دقیق جوامع گذشته این منطقه، کاوش‌های باستان‌شناسی بیشتری نیز در آینده صورت پذیرد.&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span></span><br> &nbsp;</span></div> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span aptos="" style="font-family:"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The Greater Larestan region in southern Fars Province, near the Persian Gulf, is one of the ancient cultural regions of the Iranian Plateau and includes nine counties. Historical sources show that Larestan maintained a distinct cultural identity and enjoyed semi-independent governance from at least the Parthian period onward. During the Sasanian, early and middle Islamic eras, it was ruled by local governors known as the &ldquo;Miladians.&rdquo; Archaeological investigations conducted over the past century, including 21 archaeological surveys, 3 excavation projects, and 10 archaeological sounding programs have revealed evidence of human occupation in the region since the Middle and Upper Paleolithic and Epipaleolithic periods by the discovering lithic assemblage. Limited Aceramic Neolithic evidence has been found in the Gavbast Mountain area, though no late Neolithic and early farming villages have yet been identified. Population growth became more visible during the Chalcolithic period, especially in the Bakun and Lapui phases of the fifth and fourth millennia BCE with the emergence of small villages. Evidence from the Proto-Elamite, Elamite, and Achaemenid periods is limited. But Settlement expansion accelerated during the Parthian and especially the Sasanian period, when fortresses and urban centers such as Karian were established. This growth continued into the Islamic era due to the region&rsquo;s strategic location and maritime trade connections. Further Archaeological excavations are still needed to better understand the societies of ancient Larestan. </span></span></span></span><br> &nbsp; لارستان,جنوب فارس,گاهنگاری,الگوی استقراری,مطالعات باستان‌شناسی Larestan,Southern Fars,Chronology,Settlement Pattern,Archaeological Researches 1 34 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-4268-1&slc_lang=fa&sid=10 alireza Sardari علیرضا سرداری a.sardari@richt.ir Yes ICAR/RICHT پژوهشکده باستان‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری