en ارائه یک الگوی یکپارچه برای حفاظت از محوطه‌های باستان‌شناسی در قالب پروژۀ پیش‌ازتاریخی زهره در محوطۀ چگاسفلا، جنوب‌غربی ایران <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:107%">یافته‌های دو دهۀ اخیر در حوزۀ باستان‌شناسی نشان داده است که به‌کارگیری الگویی یکپارچه، متشکل از کاوش‌های علمی، راهبردهای حفاظت پیشگیرانه و برنامه‌های آگاهی‌بخشی عمومی، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در صیانت از محوطه‌های باستان‌شناختی ایفا کند. پروژۀ پیش‌ازتاریخی زهره (۱۳۹۴&ndash;۱۳۹۸) نمونه‌ای از چنین رویکردی است که در مواجهه با یکی از مهم‌ترین و در عین حال آسیب‌پذیرترین محوطه‌های باستانی ایران، یعنی چگاسفلا، به اجرا درآمد. چگاسفلا، واقع در دشت حاصلخیز زهره (زیدون) و در فاصله‌ای اندک از کرانه‌های شمالی دریای پارس، از بزرگ‌ترین محوطه‌های پیش‌ازتاریخی ایران به شمار می‌رود. این محوطه واجد شواهدی ارزشمند از نوآوری‌های انسانی و سنت‌های آیینی و تدفینی متعلق به حدود شش هزار سال پیش است. با وجود شناسایی نخستین آن در اوایل دهۀ ۱۳۵۰، طی نزدیک به پنج دهه این محوطه در معرض تهدیدهای متعددی از جمله توسعه فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی، آسیب‌های محیطی و بی‌توجهی اداری قرار داشت؛ وضعیتی که تنها با ثبت در فهرست آثار ملی، تعیین و ابلاغ ضوابط عرصه و حریم و آغاز پروژۀ زهره تغییر یافت. رویکرد این پروژه بر مبنای طراحی دقیق پژوهشی، اجرای تدابیر حفاظتی در محل و، به‌ویژه، ارتقای سطح آگاهی جامعۀ محلی شکل گرفت و در این مسیر از الگوهای موفق جهانی ــ همچون تجربۀ چتل‌هویوک در ترکیه ــ الهام گرفته شد. در نوشتار حاضر، ضمن تبیین چارچوب‌های نظری پروژه، فعالیت‌های متنوعی که در پنج سال نخست اجرای آن به انجام رسید، مرور و تحلیل می‌شود. نمونۀ چگاسفلا می‌کوشد نشان دهد که توجه نظام‌مند به محوطه‌های باستان‌شناختی و به‌کارگیری الگویی یکپارچه از پژوهش باستان‌شناختی، حفاظت پیشگیرانه و معرفی ارزش‌های فرهنگی در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی، می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر و تکرارپذیر برای مدیریت پایدار میراث باستانی مورد استفاده قرار گیرد.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Cambria,serif"><span garamond="" style="font-family:">This article presents the Zohreh Prehistoric Project (2016&ndash;2020) at Chega Sofla, one of the largest prehistoric sites in Iran, as a case study in applying an integrated model of archaeological excavation, preventive conservation, and public awareness. Located in the fertile floodplain of the Zohreh River, Chega Sofla preserves valuable evidence of human life and burial traditions from six millennia ago. Decades of neglect, industrial encroachment, and environmental damage had placed the site at severe risk. The project&rsquo;s approach combined meticulous research design, in situ conservation strategies, community involvement, and context-focused heritage presentation, drawing on global best practices such as those implemented at &Ccedil;atalh&ouml;y&uuml;k in Turkey. This integrated methodology not only safeguarded fragile archaeological remains during excavation but also enhanced public awareness and institutional cooperation. The study demonstrates that in regions facing both developmental pressures and endanger heritage resources, conservation-oriented excavation can be a viable and replicable strategy for sustainable archaeological site management.</span></span></span></span></span></div> چگاسفلا,حفاظت پیش‌گیرانه,آگاهی‌بخشی عمومی,کاوش‌های باستان‌‌شناسی Chega Sofla,Preventive Conservation,Public Awareness,Archaeological Excavation 0 0 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2164-2&slc_lang=en&sid=10 Abbas Moghaddam عباس مقدم abbas.moghaddam@gmail.com Yes Associate Professor, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism دانشیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری