fa دشت قم در عصر مفرغ قدیم <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">دشت قم، تقریباً هم‌زمان با عصر مفرغ قدیم، غالباً تحت تأثیر دو پدیدۀ فرهنگی شاخص و توسعه‌یافته، یعنی فرهنگ آغازعیلامی (کمابیش&nbsp;همزمان با عصر مفرغ قدیم I) و فرهنگ ماوراء قفقاز قدیم یا کورا-ارس (تقریباً هم‌زمان با عصر مفرغ قدیم II) قرار داشته است. این دو پدیده به‌ویژه از منظر گسترش جغرافیایی در چشم‌اندازهای متنوع طبیعی، از توسعه‌یافته‌ترین فرهنگ‌های عصر مفرغ قدیم در آسیای جنوب‌غربی به‌شمار می‌روند. در حوزۀ فلات مرکزی مدارک نسبتاً قابل‌توجهی دال بر توسعۀ فرهنگ آغازعیلامی ارائه شده است. نتایج پژوهش‌های اخیر نیز توسعۀ آغاز عیلامی در فلات ایران را بسیار فراتر، از یک سو تا شمال‌غرب و از سوی دیگر تا شرق و شمال‌شرق ایران نشان می‌دهد. توسعۀ فرهنگ ماوراء قفقاز قدیم نیز بر پایۀ مدارک موجود از خاستگاه آن در منطقۀ قفقاز و شرق آناتولی، لوانت، تا شمال‌غرب و غرب ایران و مناطقی از حوزۀ فلات مرکزی از جمله دشت قم شناسایی و مطالعه شده است. به نظر می‌رسد در شرایط فعلی دشت قم، جنوبی‌ترین محدودۀ توسعه این فرهنگ در فلات ایران است که تاکنون شناسایی شده است. در توالی لایه‌نگاری محوطۀ قلی‌درویش، دورۀ II معرف آغازعیلامی و دوره IIIA نشانگر توسعۀ برخی عناصر فرهنگی ماوراء قفقاز قدیم در این محوطه است. اخیراً در ناحیۀ کوهستانی جنوب دشت قم، در روستای خاوه یک گورستان با سنت تدفین فرهنگ ماوراء قفقاز قدیم شناسایی شد. مطالعۀ ماهیت و عناصر هویتی دو پدیدۀ آغازعیلامی و ماوراء قفقاز قدیم، ارتباط این دو پدیده با هم و مطالعۀ بقایای فرهنگی ماوراء قفقاز قدیم در دو بستر باستان‌شناسی متفاوت (استقرار و گورستان) اما مرتبط، موضوع این نوشتار است.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"></div><div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times="">Archaeological evidence suggests that the Qom Plain was mainly under the influence of two significant and developed cultural phenomena in the Early Bronze Age, i.e. the Proto-Elamite culture (the Early Bronze Age I) and the Early Transcaucasian or Kura-Araxes (the Early Bronze Age II), especially in terms of geographical expansion in diverse natural landscapes. These two phenomena were amongst the most developed cultures of the Early Bronze Age in Southwest Asia, especially in terms of their geographical expansion in diverse natural landscapes. Recent fieldworks in the Iranian Central Plateau have provided significant evidence for the expansion of the Proto-Elamite culture into this region. These fieldworks also attest to the Proto-Elamite cultural expansion beyond the Central Plateau region towards the northwest and northeast of Iran. Extending from its origin in the Caucasus region to eastern Anatolia, the Levant, and northwestern and western Iran, the Early Transcaucasian culture (Kura-Araxes) has also been identified and studied in the Qom Plain, Central Iranian Plateau. Based on current archaeological evidence, it seems that the Qom Plain represents the southernmost expansion of the Early Transcaucasian in the Iranian Plateau. In the stratigraphic sequence of the Qoli-Darvish site, period II represents the Proto-Elamite period, and period IIIA indicates the development of some cultural elements of the Early Transcaucasian in this area. Moreover, a cemetery with the burial tradition of the Early Transcaucasian culture was recently identified and explored in Khave village in the mountainous region south of the Qom Plain. In the present article, I discuss the Early Transcaucasian cultural remains in these two different but related archaeological contexts (settlement and cemetery), and explore the nature and identity elements of the Proto-Elamite and Early Transcaucasian cultural phenomena, and their relationship.</span></span></span></span></span></div> عصر مفرغ,محوطه قلی‌درویش,گورستان یوسف خان خاوه,فرهنگ ماورائ قفقاز قدیم/کورا-ارس,فرهنگ آغاز عیلامی Qoli Darvish,Khaveh Cemetery,Qom Plain,Proto-Elamite,Kura-Araxes culture 59 83 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2290-1&slc_lang=fa&sid=10 Siamak Sarlak سیامک سرلک siamaksarlak88@gmail.com Yes Iranian Center for Archaeological Research, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran. پژوهشکده باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.