Archaelogy

fa «باستان‌شناسیِ» تاریخ، معماری و هنر دوره قاجار “Archaeology” of History, Architecture and art of the Qajar Period <div style="text-align: justify;">باوجود زیرساخت‌ها و زمینه‌های متنوع در شکل‌گیری و سیر تحولی دورۀ قاجار و به‌رغم نگرش‌ها و رویکردهای گوناگون پژوهشی دربارۀ این دورۀ تاریخیِ معاصر با حیات کنونی ما و در خلاف‌آمدِ اسناد و اطلاعات موجود از تخریب‌ها و دگرگونی‌های فراگیرِ پسین در بافته‌ای قاجاری، به نظر می‌رسد از منظر«تفحص‌های باستان‌شناسی» و به‌ویژه از لحاظ «کاوش‌های میدانی» و گونه‌های چندگانه آن و تبیین‌ها و تفسیرهای مربوط، «فرهنگ دورۀ قاجار» همچنان ناشناخته و بکر باقی مانده است. این در حالی است که گستره، تنوع و حجم بقایای سطحی و زیرسطحیِ بازمانده از دورۀ قاجار دال بر عکسِ چنین واقعیت‌هایی می‌تواند بود. اما، ظاهراً تمامی این ویژگی‌ها در پس برخی استعلام‌های اداری ـ مدیریتیِ گاه و بیگاهِ غالباً نافرجام (و بدون تأثیرِ محسوس بر دانسته‌های موجود از این دوره، به‌خصوص در پایتخت کشور) باقی مانده است. از طرفی، نمی‌توان تعجیلِ در رفع‌تکلیف‌های کارشناسی را (بنابه فشار تحمیلی از سوی متولیان استعلام‌ها) انکار کرد، در محاق‌ماندن باستان‌‌شناسی قاجار را به دلیل هدف‌گذاری‌های متمرکز بر دیگر دوره‌ها نایده گرفت، از واقعیت جستارهای صرفِ کتابخانه‌ای و نگرش‌های صوری یا اصطلاحی و ناظر بر ارزیابی آثار مرئی (و نه زیرسطحی) در عنوان برخی مقاله‌ها، رساله‌ها یا کتاب‌ها چشم پوشید و بر کرانه یا فرعِ مباحث جاریِ بودن باستان‌شناسی دورۀ قاجار صحه نگذاشت. این مقاله با دیدگاهی آسیب‌شناختی (بر محور رویدادی علمی ـ فرهنگی) به «علت‌ها و انگیزه‌ها»، «تنگناها و امکان‌ها» و «راهبردها و تأثیرها»ی «باستان‌شناسی دورۀ قاجار» و تبیین جایگاه و تحلیلِ نقش اصلاحی یا اثباتی آن در شناخت و بازشناسی این دورۀ طولانی یکصدوسی‌ساله و البته «نخستین دورۀ چشمگیر تلاقی سنت و مدرنیسم» در ایران می‌پردازد. ویژگی اخیر را باید مناسبت برانگیزندۀ دیگری در ارج  و ارزش «باستان‌شناسی دورۀ قاجار» برشمرد.</div> <div style="text-align: justify;">Despite various infrastructures and contexts in which of the Qajar period formed and developed, and diverse approaches adopted to study this late historical period, and the documents and information on later destruction of Qajar monuments, it seems that the Qajar culture has remained unknown in terms of "archaeological investigations", especially regarding "archaeological fieldwork" and its multiple types  and interpretations. Nevertheless, the extent, variety, and volume of the surface and subsurface remains from the Qajar period is noticeable. However, apparently, all these characteristics have remained after some administrative-management inquiries from time to time, which are often unsuccessful (and without appreciable impact on the existing knowledge of this period, especially in the country's capital). This article deals with "causes and motivations", "bottlenecks and possibilities" and "strategies and effects" of "the Qajar period archaeology" with a pathological perspective (based on a scientific-cultural event). It also explains the position and analyzes the corrective or affirmative role in recognizing this long one-hundred-and-twenty-year period, which is considered "the first significant period of the intersection of tradition and modernism" in Iran. The latter feature should be considered as another motivating opportunity to honor and value the "archaeology of the Qajar period".</div> باستان‌شناسی,قاجارپژوهی,تهران,دوره قاجار,کاوش,باستان‌شناسی دوره قاجار. Archaeology,Qajar study,Tehran,Qajar period,exploration,Qajar period archaeology. 103 118 http://archj.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3741-1&slc_lang=fa&sid=10 Farshid Mosadeghi Amini فرشید مصدقی امینی f.mosadeghi@richt.ir Yes Assistant Professor, Department of Prehistoric Archaeology, Research Institute of Cultural Heritage & Tourism, Tehran, Iran. عضو هیئت علمی پژوهشکده باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.